Atmosfer nedir kısaca
Bazı gök cisimlerinin etrafını saran gaz tabakasına verilen ada atmosfer denir. Bu gaz tabakası, o gök cisminin çekim kuvveti sebebiyle uzaya yayılmaz.

Yerçekimi sayesinde tutulan atmosfer, büyük ölçüde gezegenin iç katmanlarından kaynaklanan gazların yanardağ etkinliği ile yüzeye çıkması sonucu oluşmakla birlikte, gezegenin tarihi boyunca dünya dışı kaynaklardan da beslenmiş ve etkilenmiştir.

Basliklara geri don Atmosferin Önemi
Güneşten gelen zararlı ışınları tutar.
Yaşam için gerekli gazları bulundurur.
Dünyanın aşırı ısınma ve soğumasını engeller.
Meteorolojik olayların görülmesini sağlar.
Güneş ışınlarının dağılmasını sağlayarak, gölgede kalan kısımların da aydınlanmasını sağlar.
Işığı, sesi, sıcaklığı geçirir ve iletilmelerini sağlar.
Uzaydan gelen meteorların parçalanmasını sağlar.

Basliklara geri don Atmosferin Özellikleri
Her zaman bulunan ve miktarı değişmeyen gazlar; %78 Azot, %21 Oksijen ve %1 Asal gazlardır.
Her zaman bulunan ve miktarı değişen gazlar; Subuharı ve Karbondioksittir.
Her zaman bulunmayan gazlar ise Tozlar ve ozondur.
Ortalama kalınlığı 10.000 km’dir.
Atmosferin yoğunluğu yerden yükseldikçe azalır.
Atmosferin kalınlığı ekvatorda fazla, kutuplarda azdır.
Atmosferin alt katları daha sıcaktır çünkü atmosfer yerden yansıyan ışınlarla ısınır.
Atmosfer saydam ve renksizdir.

Basliklara geri don Atmosferin Katmanları : Yerküreyi saran gazların yoğunlukları ve bileşimleri birbirinden farklı olduğu için yerçekiminin de etkisiyle katmanlar oluştururlar.

Atmosferin temel olarak 5 katmanı bulunur.
Basliklara geri don Troposfer : En alt tabakadır. Alt kısımlarında iklim olayları görülür. Gazların %75i buradadır. Azot %78, Oksijen %21, Diğer %1.
Yükseklik arttıkça, sıcaklık düşer. Troposferin üst sınırında, (buraya trapopoz da denir) sıcaklık -51°C’den -79°C’ye kadar değişir.

Basliklara geri don Stratosfer : Yatay hava hareketleri görülür (Rüzgar). Su buharı yoktur. İklim olayı görülmez ve sıcaklık değişimi yok gibidir (-45º). Yerçekimi azdır.

Basliklara geri don Mezosfer : Hava hareketleri görülmez. İki tabaka arası Ozon tabakası vardır. (Ültraviyole ışınları burada tutulur).

Basliklara geri don İyonosfer : +250º kadardır. Radyo sinyallerini ileten katmandır.

Basliklara geri don Ekzosfer : En son ve en geniş katmandır.

Atmosfer ve Özellikleri
Dünyayı çepeçevre saran ve içinde çeşitli gazların bulunduğu tabakaya Atmosfer denir. Yeryüzünden çeşitli etkilerle çıkan gazlar yerçekimiyle Dünyanın çevresinde tutularak gaz tabakası olan Atmosferi oluşturur.

1) ATMOSFERİN YAPISI: Atmosfer çeşitli gazlardan oluşmuştur.
• Her zaman bulunan ve oranı değişmeyen gazlar; % 78 oranında azot, % 21 oranında oksijen, %1 oranında asal gazlar (Hidrojen, Helyum, Argon, Kripton, Ksenon, Neon) dır.
• Her zaman bulunan ve oranı değişen gazlar; su buharı ve karbondioksittir.
• Her zaman bulunmayan gazlar; ozon ve tozlardır.
Su buharı : Yere ve zaman göre oranı en çok değişen gazdır. Yeryüzünün aşırı ısınıp, soğumasını engeller. Yağış, bulut, sis gibi hava olaylarının doğuşunu sağlar.

Karbondioksit : Atmosferin güneş ışınlarını emme ve saklama yeteneğini artırır. Havada karbondioksit (CO 2) miktarının artması sıcaklığı artırıcı, azalması ise sıcaklığı düşürücü etki yapar.

Ozon : Hava içindeki oksijen (O 2) mor ötesi (ultraviyole) ışınlarının etkisi altında ozon (O 3) haline geçer. Ozon gazı, içinde hayatın gelişmesine olanak vermez ancak atmosferin üst katmanlarında ultraviyole ışınlarını emerek yeryüzündeki yaşam üzerinde olumlu bir etki yapar. Yeryüzünden 19 – 45 kilometre yükseklikler arasında bulunan ozon katının son yıllarda inceldiği hatta yer yer delindiği belirlenmiştir. Özellikle buzdolabı, soğutucu, araba ve spreylerden çıkan gazların (kloroflorokarbon) neden olduğu anlaşılmış ve bu gazların kullanımına kısıtlamalar getirilmiştir.
Yeryüzüne ulaşan mor ötesi ışınlardaki artış, sıcaklıkların artmasına, buna bağlı olarak buzulların erimesine, bitki örtülerinde değişimlere neden olabilecektir.

2) ATMOSFERİN RENGİ: Atmosfer, saydam ve renksizdir. Ancak Güneş ve yıldızlardan gelen mavi renkli ışınları tutup dağıtarak mavi görünür.

3) ATMOSFERİN SAYDAMLIĞI: Atmosferdeki gazlar ışığı geçirdiğinden Atmosfer saydam görünümlüdür. Ancak ışığı tutan sis, pus ve toz saydamlığı azaltır.

4) ATMOSFERİN SICAKLIĞI: Atmosferdeki gazlar özellikle subuharı güneşten gelen ve yerden yansıyan ışınları tutarak ısınır. Atmosfer Güneşten gelen ısıyı tutarak yerin fazla ısınmasını önler. Yerden yansıyan ısıyı tutarak fazla soğumayı önler. Böylece Atmosfer, ısıyı canlıların yaşamına uygun hale getirir. Ayrıca çok ısınan bölgelerin ısısını, az ısınan bölgelere dağıtarak Dünya da ısı dengesini kurmaya çalışır.

ATMOSFERİN FAYDALARI:
Güneşten gelen zararlı ışınları süzer.
• Meteorların dünyamıza düşmesini büyük oranda engeller.
• Canlılar için gerekli gazları bulundurur.
• İklim olayları meydana gelir.
• Dünyamızın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller.
• Güneş ışınlarını dağıtır. Böylece gölgede kalan yerlerin de aydınlanmasını sağlar.
• Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller.
• Subuharını tutarak ve yoğunlaştırarak su buharının uzaya kaçmasını önler.

ATMOSFERİN KATMANLARI:
1) TROPOSFER: Atmosferin en alt tabakasıdır. 45° paralelinde kalınlığı 12 km’dir. Bu, ortalama kalınlıktır. Kalınlığı Ekvatorda fazla (Ekvatordaki kalınlık 17 km’dir), Kutuplarda azdır. Bunun sebepleri:
• Sıcaklığın etkisiyle Ekvatorda yükselici, kutuplarda alçalıcı hava hareketlerinin olmasıdır.
• Yerçekiminin kutuplarda daha fazla olmasıdır.
• Çizgisel hız ve savrulmanın Ekvatorda daha fazla olması.

ATMOSFERİN ÖZELLİKLERİ
• Atmosferde bulunan gazların %75 ‘i ve su buharının tamamı bu katmandadır.
• Yoğunluğu en fazla olan katmandır.
• Yeryüzünü etkileyen bütün iklim olayları bu katmanda görülür.
• Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla alttan itibaren ısındığı için yükseldikçe sıcaklık azalır.
• Yatay yönde de Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır. Sebebi, dünyanın şeklinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesidir.
• Subuharının tamamı bu tabakada bulunur.Subuharı Troposferi geçemez.Çünkü Troposferin üst katları soğuk olduğundan tamamı yoğunlaşarak bulutlara dönüşür.

2) STRATOSFER: Subuharı olmadığından bulut oluşmaz, dolayısıyla iklim olayları görülmez. Sıcaklık değişimi yok gibidir. Sıcaklık her yerde -55° C’dir.

3) MEZOSFER: Atmosferin orta tabakasıdır. Bu tabakanın alt katına Ozonosfer, üst katına Kemosfer denir.

4) OZONOSFER: Güneşten gelen morötesi ( ultraviyole) ışınlar tarafından oksijen moleküllerinin O3‘e dönüştürülmesiyle oluşur.
Güneşten gelen zararlı ışınları tutar, soğumayı önler.

5) KEMOSFER: Az miktarda zararlı ışın tutulur. Gazların iyonlaşmaya başladığı yerdir. Molekül parçalanması sırasında çıkan enerji, bu tabakanın sıcaklığını arttırır.

6) İYONOSFER : Daha alt tabakalarda iyonlarına ayrılan gazlar yükselerek bu tabakada birikir. Daha önce iyonlarına ayrılmamış olan gazlarda bu tabakada tümüyle iyonlarına ayrılır. Gazların iyonlara ayrılması sırasında ortaya çıkan enerji bu tabakada ısı artışına neden olur. Ancak ısıyı tutabilecek ortamda gaz olmadığı için sıcaklığı düşüktür. Radyo dalgalarını en iyi yansıtan tabakadır.

7) EKZOSFER : Atmosferin en dış sınırıdır. Çok seyrelmiş iyonlardan oluşmuştur. Bu tabakada yükseldikçe iyonların oranı azalarak uzay boşluğuna geçilir. Ekzosfer tabakasına gelen Güneş ışınlarının değerine “solar konstantı veya Güneş sabitesi” denir. Bu enerji çok yüksektir. Isıya dayanıksız olan metalleri kısa sürede eritebilir. Ancak Ekzosferde Güneş enerjisini tutabilecek ortamda gaz olmadığından uzay gibi bu tabakada soğuktur.

NOT:Kütlesi Dünyadan daha büyük olan gök cisimlerinin atmosferleri Dünya atmosferinden daha kalın olur. Çünkü gökcisminin kütlesi büyükse çekim gücüde büyük olur. Bu nedenle gazlarını daha uzak mesafelerde dahi tutarak atmosferlerini kalınlaştırırlar. Dünyadan daha küçük olan Merkür ve Venüs gezegenlerinin atmosferleri incedir. Ayın kütlesi çok küçük olduğu için çekim gücü, gazları tutabilecek ölçüde değildir. Bu nedenle Ay’da atmosfer yoktur. Ay’da atmosfer olmadığı için Güneş ışınlarının tutulabileceği ortam yoktur. Bu nedenle Ay yüzeyinin yaklaşık sıcaklığı; gündüz, +100° C, gece ise -100° C’dir. Dünyanın atmosferi daha ince olsaydı yada atmosferin yoğunluğu ve subuharı daha az olsaydı, günlük sıcaklık farkları büyük olurdu. Yani gündüzler çok sıcak, geceler ise çok soğuk olurdu. Çünkü ısınma ve soğuma çabuklaşırdı.

Bölgeler ve Şehirler Bölgeler ve Şehirler